Öğrencilerinizin madde kullanmaya başlamasını önlemek için neler yapabilirsiniz?
İyi bir öğretmen olabilirsiniz.

Madde kullanımını önlemek için iyi bir öğretmen neler yapmalıdır?
Sorunu küçümsemeyin “Benim sınıfımda böyle şey olmaz”
Ön yargılarınızın farkında olun.
Bilgi sahibi olun.
Öğrencilere bilgi verin.
Açık, samimi ve inandırıcı olun.
Konuşması için bir fırsat verin.
Genellemeler yapmaktan kaçının.
Söylediği şeylere ani tepki vermeyin.
Korkularınıza dayanarak konuşmayın.
Özendirmemeye dikkat edin.
Merakı arttırmayın.
Öğüt vermeyin.

Önlemede hangi söylemler yararlı olabilir?
Madde kullanımının bireyin tüm yaşamını (kişilik, sağlık, ekonomik, okul, arkadaş ve aile) etkilediğini,
Bağımlılığın ömür boyu sürdüğünü,
Arkadaş baskısına karşı nasıl tepki verileceğini,
Sağlıklı bir yaşamın nasıl korunacağını,
Sorunları çözmek başka yollar olduğunu anlatın

Madde kullanan öğrenciye nasıl yaklaşılmalı?
Onu etiketlemekten kaçının, çünkü “kullanıcı olarak” etiketlenen öğrenciye yaklaşmak çok zordur “Keş bu…”
Önyargılarınızın farkına varın, böylece iletişimi aksatma olasılığını azaltırsınız “Bunlar iflah olmaz”
Kendinizi hazır hissetmeden onunla konuşmayın.
Eğer öğrenci maddenin etkisi altında ise onunla bu durumda konuşmanın yararı olmaz.
Öfke duyabilirsiniz, sakinliğinizi korumaya çalışın.
Kendinizi onun yerine koymayı deneyerek onun düşünce, yaşantı ve korkularını anlamaya çalışın.

Madde kullanan öğrencinin anne babasına nasıl yaklaşmalı?
Eğer sadece şüpheleniyorsanız önce kuşkularınızı destekleyecek bilgiler edinin.
Aile ile endişelerinizi paylaşın, onlarla ilişkinizi kesmeyin.
Aile bunu inkar edebilir; büyük bir paniğe ya da öfkeye kapılabilir.
Böyle durumlarda ısrarcı olmayın, konuşmayı bir başka zamanda yenilemek üzere erteleyin.
Çocuğun ve ailesinin yardım alması için onları yönlendirin.

Öğrencinizi sigara içerken yakalarsanız…
İçerken yakalarsanız ona zarar vermeyin, sadece elindekini alın, tekrar yaparsa aynı davranışı düzenli olarak yineleyin.
Öğüt vermeden, etkileri hakkında konuşun.
Sınıf içindeki konuşmalarınız ona değil, üçüncü şahsa yönelik olsun.
Akranlarının görüşleri önem kazandığından sınıf içinde sigara ve zararlı etkileri başlıklı tartışma düzenleyin.

Konuyla ilgili disiplin cezaları nelerdir?
Ortaöğretimde; Sigara içmek uyarma, kınama, mahrumiyet; uyuşturucu ve alkol kullanmak tasdikname ile uzaklaştırma; uyuşturucu madde ticareti içinse sürekli uzaklaştırma cezaları verilir.
Eğer öğrenci iyileşmeyi taahhüt eder ve buna dair kağıt imzalarsa disiplin cezası ertelenir. Eğer öğrenci bunu reddederse aileye haber verilir ve disiplin cezası uygulamaya konur.

Öğretmen bir öğrencisinin madde kullandığından şüpheleniyor ya da bundan emin ise…
Çocukla kendisi konuşup onu yönlendirmeye çalışabilir ya da durumu direkt olarak idareye değil rehber öğretmene bildirir.
Rehber öğretmen görüşmesinde çocuğa okulda karşılaşabileceği problemleri anlatarak yardım alması için ikna etmeye çalışır.
Çocuğun izni dahilinde aileye bilgi verir.
Eğer konu idareye intikal etmiş ve çocuğun ceza alması gündemdeyse iyileşme taahhüdü imzalaması için onunla görüşür.

Okul öncesi dönemde çocuklara nasıl davranmak gerekir?
Onaylamalarınızın büyük ödül değeri taşıdığı ve öğretilerinizin şartsız bir bağlılıkla alındığı dönemdir.

Bu dönemde;
Model olun.
Evdeki zararlı maddeleri tanıtın.
Hem kendi başına hem de bir başkasının vereceği ilaçları almamasını öğretin.
Karar verme alışkanlığını kazandırın.
Zararlı –yararlı yiyecekleri tanıtın.
Kendi bedenine – sağlığına dair girişimlerini övün.

Okul çağı döneminde çocuğa nasıl davranmak gerekir?
Zihinsel becerilerinin geliştiği ve okulla başlamasıyla aileden ayrıldığı bir dönemdir.

Bu dönemde;
Aile kurallarını öğrenmelerini sağlayın.
Sağlıklı olmanın önemini gündeme getirin,
Sigara ve alkolün zararlarından bahsedin.
Reklamlarda satış yapmak için nasıl yollar izlediğini örneklerle açıklayın.
“Hayır” demesini öğretin.

Ergenlik döneminde nasıl davranmak gerekir?
Bu dönemin özellikleri şunlardır:
Asi olma
Çabuk öfkelenme
Endişeli hal
Kendine dönüklük
Çabuk heyecanlanma
Ruh halinde sürekli iniş-çıkışlar yaşama
İlgi alanları ve zevklerin hızla değişmesi
Arayış içinde olma
Dış görünüşün önem kazanması
Özerk olma çabası
Ailenin geri plana düşüp arkadaşların ön plana gelmesi
Gruba üyesi olma gayreti
Cinselliğinin farkına varma
Bu dönemde;
Çocuğunuzun arkadaşlarını, onların ebeveynlerini tanıyın ve arkadaşlıklar kurun. Onları evinize davet edin.
Maddeler ve olumsuz etkileri hakkında korkularınıza değil, gerçek dayalı bilgilerle konuşun.
Maddelerin sağlık, görünüş, spor ve diğer aktiviteler üzerinde nasıl etki yapacağını vurgulayın.
Onun sorumluluklarını onun adına yüklenmeyin.
Kurallarınızda tutarlı olun.
Ortak deneyim ve fikir birliğini yaşadığınız alanlarınızı keşfedin.
“Hayır” demesini öğretmeye devam edin.
Spor ve diğer sosyal faaliyetlere yönlendirin.

Onların bazı sorularına nasıl yanıtlar verebiliriz?
Bir kere denemekle ya da arada kullanmakla bağımlı olunur mu?
Bağımlılığın ilk adımı bir kere kullanmaktır. Vücudunun buna nasıl tepki vereceğini bilmiyoruz, bazı insanlar çok çabuk bağımlı olabilir; ya da çok hasta olabilirler, hatta ilk kullanışta ölebilirler bile.

Sen niye sigara/alkol vb içiyorsun?
“Bazı arkadaşlarım yüzünden ben de kullandım, çünkü onlara uymak gerektiğini düşünüyordum. O günlerde etkileri hakkında bu kadar bilgi yoktu; şimdi bildiklerimi o zamanlar bilseydim hiçbir zaman denemezdim, ve seni ondan uzak tutmak için ne yapmam gerekiyorsa yaparım.”
“Sıkıldığım ve değişik bir şeyler yapmak istediğim için kullandım, ama kısa süre sonra fark ettim ki ben onu değil, o beni kontrol ediyordu. Onu kullanmaktan çok daha heyecan verici başka imkanlar var.”

Otun zararı yok mudur?
Esrar bağımlılık yapar.

Maddelerden bahsetmek kullanımı teşvik eder mi?
Bu çocukların bakış açınızı öğrenmelerini ve doğru bilgilenmelerini sağlar.

Kimler bağımlı olur?
Herkes bağımlı olabilir.

Sadece damar yoluyla alınan maddeler mi uyuşturucudur?
Bağımlılık yapan her madde uyuşturucudur.

Yalnız iradesiz kişiler mi bağımlı olur?
Hiç kimse yola “Ben bağımlı olacağım!” diye çıkmaz. Bağımlılığın irade ile ilgisi yoktur.

Uyuşturucu bazı ülkelerde neden serbest?
Esrar yalnız Hollanda da, diğer ağır uyuşturuculara geçişi engellemek için serbesttir.

Bağımlılar iyileşebilir mi?
Bağımlılık ömür boyu kontrol altında tutulması gereken bir süreçtir.

Uyuşturucu herkesi aynı mı etkiler?
Etkilerin ortaya çıkış süresi ve yoğunluğu bireyler arası farklılık gösterse de olumsuz etkileri kaçınılmazdır.

Madde kullanımını önleyici faktörler nelerdir?
Güçlü ve pozitif aile bağları,
Ebeveynlerin çocuklarının arkadaşlarından ve neler yaptıklarından haberdar olması,
Aile içi kuralların açık olması ve herkesin bunlara uyması,
Ebeveynlerin çocuklarının yaşamlarına ilgili olmaları,
Okulda başarılı olma; okul, klüpler gibi kurumlarla kurulmuş güçlü bir bağ,
Uyuşturucu kullanımı ile ilgili doğru bilgilenme.

Madde kullanmada risk yaratan faktörler nelerdir?
Ruhsal sorunları ya da bağımlılığı olan ebeveynin bulunduğu kaotik aileler,
Doğru olmayan yetiştirme yolları,
Ebeveyn-çocuk arasında bağlanma ve ilgi eksikliği,
Sınıfta aşırı utangaçlık ya da şiddet içeren davranışlar,
Okul başarısında düşüş,
Sosyal becerilerin zayıf olması,
Sapkın davranışlar sergileyen arkadaşlarla “takılma”,
Okul, iş, aile ortamlarında uyuşturucu kullanımını onaylanması.

Neden madde kullanmaya başlıyorlar?
Yapılan araştırmalara göre madde kullanmaya başlama nedenleri arasında şunlar belirtilmiştir.
Arkadaş baskısı % 23.3
Merak % 29.4
Bir gruba ait olmak
Sorunlara çözüm aramak % 27.1 ve/veya sorunlardan kaçmak % 26.0
Farklı görünme isteği
Beğeni toplamak % 24.3
Eğlenmek % 25.9

Sigaraya başlama nedenleri neler?
Büyümenin bir sembolü olarak görülmesi
Reklam ve filmlerin özendirici etkisi
Kız çocuklarında erkeksi olma hevesi
Meydan okuma tarzı
Arkadaş grubuna ayak uydurma çabası

Madde kullanan kişiyi nasıl anlayabiliriz?
En kesin yöntem kan ve idrar testleridir.
Aile ilişkilerini azaltır ve evde daha az vakit geçirir.
Her zamankinden daha fazla para harcamaya başlar.
Yeni arkadaşlar edinmeye başlar.
Kendisine olan özeni azalır.
Çevre ve arkadaşlar eski önemlerini yitirirler.
Hafif uykulu ve yorgun gözükebilirler.
Yeme alışkanlıkları bozulur, kilo kaybedebilirler.
Daha sinirli olabilirler.

Ankara İçin

DANIŞMA ve YARDIM MERKEZİ

AMATEM Danışma Hattı: (312) 395 95 95

Kaynak: Adolesan Sağlığı ve Gelişimi. T.C. Sağlık Bakanlığı AÇSAP Genel Müdürlüğü, UNICEF, Aydoğdu Ofset.