T.C

Bağlar Kaymakamlığı

Bağlar Rehberlik ve Araştırma Merkezi

 

BAĞLAR İLÇESİNDE ERKEN YAŞTA EVLİLİK SORUNU

RAPORU

                                                     

 

                                      BAĞLAR İLÇESİNDE ERKEN YAŞTA EVLİLİK SORUNU

            Günümüzde  sosyal  bir  yara  olan  erken yaşta evlilik ilkel toplumlardan günümüze kadar gelmiş bazen siyasal sistem bezen dinsel yapılar tarafından destek görmüştür. Modern gelişmeler ve toplumsal değişmelere rağmen dünyada olduğu gibi, Türkiye’de ve Diyarbakır Merkez Bağlar ilçesinde az da olsa görülmektedir. Resmi kurumlara evlilik amacıyla başvuru yaşının 17 ‘den büyük olması şarttı arandığı için elimizde erken evlilikle ilgili sayı vermek zordur. Böyle evliliklerde dini nikâh daha  ön  plandadır. Hukuki sorunlar çıkaracağı düşüncesiyle ailelerin bunu saklama eğilimi fazladır. Bu konuda yaptığımız anketlere de cevap vermemektedirler; Ancak yapılan gözlem ve görüşmelerde büyük bir oran olmasa da kent kültürü ile köy kültürü arasında geçiş yaşayan ve hızlı bir toplumsal değişme geçiren ve kadının ekonomik hayata hızla girdiği Bağlar ilçesinde bu oran düşük bir seviyededir. Erken evliliğin  bir  sorun olduğunun işareti Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinde 1.maddede belirtildiği üzere 18 yaşın altında olan herkes çocuk olarak kabul edilmektedir. Dünya Sağlık Örgütü tarafından 10–19 yaş grubu Adolesan (ergen), 15–24 yaş grubu ise gençlik dönemi olarak tanımlanmaktadır.
Ergenlik dönemi; fiziksel, ruhsal, biyokimyasal ve sosyal yönden hızlı büyüme, gelişme ve olgunlaşma süreçleriyle çocukluktan yetişkinliğe geçiş dönemidir. Ergenlik dönemi genellikle kızlarda 10–12 yaşlarda, erkeklerde ise 11–14 yaşları arasında başlamaktadır. Ortalama adolesan yaşı 10–19 olarak kabul edilmektedir. Ergenliğe özgün gelişme evreleri biyolojik, psikolojik ve duygusal süreçlerdir. Çocuğun gerek bedensel gerek zihinsel bakımdan tam erginliğe ulaşmamış olması  ve bu evliliğin bilincinde olmadıkları için yaşamlarını sürdürecek bir ekonomik ve sosyal olgunluğa sahip olmadığı için erken bir evlilik anne ve babanın beden ve ruh  sağlığını  bozmakta olduğu için bir sorun olarak karşımıza gelmektedir.

                              BAĞLAR İLÇESİ DEMOĞRAFİK YAPISI

2008 yılında yapılan nüfus sayımında 336.000 kişi olarak tespit edildi. Diyarbakır’da Merkez bir Belde iken ilçe özelliğini 2008’den sonra kazandığı için demografik yapı hakkında bir istatistikî veri tam olarak bulunamamıştır. Şu anda Kaymakamlığı olan ilçe 20–30 yılda nüfusu 350.000 ‘e ulaşan gecekondulaşmanın, çarpık yapılaşmanın, yoğun göçün en fazla olduğu ilçelerden biri. Genellikle burada yaşayan insanlar mahallere göre ayrılsa bile alt ve orta gelir sahiplerinin yaşadığı, kent kültürünün 10–20 yıllık olduğu, sanayinin ve iş kollarının olmadığı, okullaşmanın yeni yeni önem kazandığı bir ilçe.

                                 ERKEN EVLİLİĞİN NEDENLERİ

—Gelişmemiş toplumsal yapılarda çok görülen erken yaşta evliliğin kültürel kabul görme neticesinde, toplumsal bir yadırgama ve yargılamanın olmaması

—Kızların ekonomik yaşam içinde olmaması

—Kızların okullaştırılmaması,

—Ailelerin eğitim düzeyinin düşük olması,

—Akrabalık bağı içinde kızların kan bağı dışında yabancı birileri ile tanışmaması için erken yaşta aileler arasında söz kesilmesi,

—Ekonomik sorunların gittikçe ağırlaştığı günümüzde aileler ekonomik bir rahatlama için çocuklarını erken denecek yaşta’’ başlık parası’’ dediğimiz bir para karşılığında kızlarını evlendirmektedir.

—Çocuğun aile içi şiddete maruz kalması sonucunda çocuğun sığınma olarak evliliği görmesi,                                                                   

—Ergenlik yaşındaki çocukların cinsellik hakkında bilgi sahibi olmamaları nedeni ile bazen girilen bir cinsel ilişki çocuğu evliliğe zorunlu olarak sürükler, erken gebelik dediğimiz durum gerçekleşir. Aileler bunun ortaya çıkmaması için erkenden evlendirir, böylece bu olay kapatılmış olur.

—Sosyal Güvenlik ve Sosyal Hizmet Kurumlarının koruyucu olamaması, devletin bu konuda ciddi ve kararlı bir politikasının olmaması, erken yaşta evliliğe tavır alan çocuğun başvurusunun aile lehine sonuçlanması, evden kaçan çocuğun tekrar aileye teslim edilmesi, TV de bunları seyreden çocuğun ‘’yapacak bir şey yok bu benim kaderim ‘’diyerek öğrenilmiş bir çaresizlik yaşaması.

—Kanunlarımızda bu konuda bir boşluk olması ve alınan kararlarda esnek tavır sergilenmesi, Medeni Kanununu 124.maddesinde 17 yaşını dolduran kişiler ailenin rızası ile evlenebilir,16 yaşını dolduran kişinin evlenebilmesi içinde mahkeme kararı şarttı getiriyor. Bundan önceki maddelerde 14 yaşa kadar izin vardı. 18 yaşından küçük olan herkes çocuk olarak kabul edilmesine rağmen Medeni Kanunumuz buna izin verebilmektedir.

—Erken yaşta evlilikler dini nikâhla yapıldığından bu konuda hala yasal bir düzenleme yapılmaması,

—Erken yaşta evliliğin diğer bir nedeni kız çocuğun ergenlik döneminde fiziksel gelişimi hızlı olduğu için çevrenin ilgilisinin kız çocuğuna yönelmesinden dolayı ‘’Namus’’ kavramı içinde ailenin başına bela olmaması için baş göz edilmesi,

—Evde birbirine yakın yaşlarda çok sayıda kız çocuğunun olması, kalabalık, geniş aile 

—Çevrede güçlü, ekonomik ve sosyal statü sahibi birisi kızı istediğinde kızın babası o aile ile bağ kurmak, prestij kazanmak amacıyla çocuğunu erken yaşta evlendirebiliyor.

—Kız çocuğunun bilinçsiz olması, bazen ailenin rızası dışında evlilikle sonlanıyor, Batı toplumunda görülen flört, gençlerin birbirini tanıma evreleri yani zamana bırakma, Bağlar ilçesinde yaşanan bir şey değil ergenler kısa bir tanışma evresinde, evlilik gibi önemli bir kararı alabiliyorlar bazen bu ailenin tavrına rağmen gerçekleşiyor.

—Geldikleri yerlerin geleneksel örf ve adetlerini Bağlar ilçesinde de sürdürmeleri,

‘’Kız çocuğunun başı erken bağlanır’’

‘’Rahata kavuşur’’

‘’Okuyup da ne yapacak’’

‘’Yoksa evde kalır alan olmaz’’ vs gibi konuşmalar, adetlerde bunu desteklemektedir.                                   

 

                                       YOL AÇTIĞI ETKİLER

 

 

—Erken yaşta evlilik bir çocuk hakları ihlali ve istismarıdır. Çocuğa karşı şiddet ve halk sağlığı sorunu olaraktan karşımıza çıkmaktadır.

 

—Erken yaşta evlendirilmeler kız çocuğunun okuldan alınmasına, böylelikle onların eğitimsizlik, yoksulluk ve bağımlılık kısırdöngüsüne hapsetmektedir.

 

—Erken yaşta evlilikler boşanmalarında artmasına neden olmakta; Ancak Bağlar da sosyo-ekonomik durumun düşük olmasından dolayı kadın tarafından katlanılan bir durum olmaktadır.

 

—Yani çocuğun eğitim hakkı, sağlıklı yaşama hakkı, üretime katılma hakkı elinde alınmış olmaktadır.

 

—Eğer bireyin istediği bir evlilik ile noktalanmazsa, bunun sonucunda oluşan ilişki bireyleri mutsuzluğa, aile içi kavgalara, tartışmalara götürmekte ruh sağlığı bozulmuş kişiler olarak karşımıza çıkmaktadır. Travmanın izleri, yıllar sonra ortaya çıkmaktadır.

 

—İntihar etme ve teşebbüs

 

—Erken cinsel deneyimin yaşanmasından dolayı travma

 

—Erken yaşta evlilik erken yaşta gebeliğe, o da Ergen yaş grubu için risk teşkil etmektedir, düşük doğuma hatta ölümlere neden olmaktadır

 

—Kendisi çocuk olan birinin çocuk sahibi olması bir takım sorunlara neden olmaktadır. Tecrübesizlik, çocuk bakımı ile ilgili bilgisizlik doğan çocuğun hastalıklı, bakımsız ve ölümüne neden olabilmektedir.

 

—Erken yaşta evlilikler ve akrabalıklar arasında ise engelli çocukların doğmasına neden olmaktadır.

 

—Hızlı nüfus artışına neden olmakta, hızlı nüfus artışı da beraberinde ekonomik, sosyal demografik sorunlara neden olmaktadır.

 

—Erkek olsun kız olsun erken yaşta anne-baba olduklarında eğitimleri sona ermektedir.

 

                                               

 

 

                                                      ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

 

 

Özellikle 5 Nisan, Muradiye, Kaynartepe, Fatih ve Yunus Emre mahalleleri riskin en fazla olduğu mahallelerdir. Alınacak tedbirlerin öncelikler buralara yönelik olması

 

—Kız çocuklarının yüzde yüz okullaştırılması

 

—Toplumsal adetler ve kaygıları olan aileler göz önüne alınarak kızlara uygun eğitim sınıfları açılmalı, taşımalı eğitim veya yerinde eğitimin yaygınlaştırılması.

 

—Okula gitmemiş olanların zorunlu öğrenim çağında olanların çeşitli kurslarla kendi yaş seviyelerinde eğitime devamları sağlanmalı, gerekli yardımlar bizzat devlet eliyle yapılmalı.

 

—Kadınları ekonomik hayata kazandırılacak projeler üretilmeli, 13–18 yaş grubu ekonomik durumu düşük kız çocuklarının çalışabileceği ilerde nitelikli iş gücüne de katkı sağlayacak iş atölyeleri açılması, Bilgisayar, Dikiş-Nakış, El Sanatları, Dokuma, Kuaförlük, Ev Ekonomisi ve Beslenme, Okuma-Yazma Kurslarının açılması. Bu kurslar Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma vakfına bağlı olarak mahalle içinde açılmalı. Elde edilen ürünlerin üretimi ve satışı konusunda gerekli yardımlar ve avantajlar kullanılmalıdır. Bu kurslara devam edenlere aylık 150–200 TL arasında ücret ödenmesi ve satılan parça başına prim ödenmesi, yapılan işi daha cazip bir hale getirecek, ailelerine sunacakları küçük bir maddi katkı onları aileleri nazarında önemli bir pozisyona, hem de onları kendilerini üretim hayatına, bağımsız birey olmaları duygusunu destekleyecektir.

 

İşinin kurmak isteyenlere en az 5 işçi çalıştırmak isteyenlere kredi verilmesi ve bu kredinin en az 5 yıl geri ödemesiz ve az bir faizle geri alınması ve bu istihdam yerlerinin denetlenmesi ve sosyal projeler kapsamında desteklenmesi.

 

—Bağlar ilçesinde Kız Olgunlaşma Enstitüsü ve Kız Teknik ve Meslek Lisesinin ilçenin merkezi bir yerinde açılması çünkü bazı aileler sadece kızların olduğu bu liselere sıcak bakmaktadır, okul hayatına ancak bu okul türlerinde devam etmelerine izin vermektedir.

 

—Anne-çocuk sağlığı, üreme konusunda okullarda seminer verilmesi

—Aile eğitimlerinin yaygınlaştırılması

 

—Zorla evlendirilmek istenen çocukların, aileden alınıp devlet korumasına alınması

 

—Sosyal Hizmet Kurumunun bu konuda aktif hale gelmesi, devletin gücünü hissettirmeli

 

—Yerel ve ulusal basında bu konuda yayınlar yaparak farkındalık yaratmalı.

                                                                

—Resmi nikâh özendirilmeli, dini nikâh tek başına yeterli olmadığı hem dini kanallarla duyurulmalı hem de mevzuatlardaki boşluklarla giderilmeli, caydırıcı tedbirlerin alınması sağlanmalı.

 

—İlçe Müftülüğü ve İlçe Milli eğitim Müdürlüğü, İlçe Emniyet Müdürlüğü, İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğü ile koordineli işbirliği yapmalı, bu konuda herkes kendi çalışma alanı ile ilgili propaganda yapmalıdır

                                            

                                                     Hazırlayanlar

 

                                            Psikolog Mehmet ÇELİK

                                            Sosyolog Necmettin CAN